و ظلمى كه خداى آن را نمىآمرزد و ظلمى كه خداوند آن را رها نمىفرمايد . آن ستمى كه خداوند آن را مىآمرزد ، شرك آوردن به خداوند است و آن ستمى كه خداوند آن را نمىآمرزد ، ستمى است كه آدمى نسبت به خود در روابط خودش و خداى خودش معمول مىدارد ، و آن ستمى كه خداوند آن را رها نمىفرمايد وامهاى ميان مردم با يك ديگر است . و همان حضرت فرموده است : آنچه كه مظلوم از دين ظالم بدست مىآورد ، بيشتر از آن است كه ظالم از دنياى او مىگيرد . « 1 » ( 1 ) پيامبر ( ص ) فرموده‌اند : عيسى بن مريم ( ع ) براى سخنرانى ميان بنى اسرائيل برخاست و فرمود : اى بنى اسرائيل ! حكمت را به جاهلان و نااهلان مياموزيد كه به آن ستم مىكنيد و آن را از اهل دانش باز مداريد كه به آنان ستم مىكنيد و هيچ ستمكارى را بر ستمش يارى مدهيد كه فضل خود را باطل مىكنيد . « 2 » ( 2 ) امام صادق فرموده است : چون بر كسى ستم شود و شروع به نفرين بر ستمگر كند ، خداى جل جلاله به او مىفرمايد : اين جا ، كس ديگرى هم هست كه بر تو نفرين مىكند و مىپندارد كه تو بر او ستم كرده‌اى . اكنون اگر مىخواهى ، نفرين تو و نفرين او را برآورده كنم و اگر مىخواهى ، در بارهء هر دو به تأخير اندازم و عفو من شما را فرا گيرد . ( 3 ) امير المؤمنين على ( ع ) فرموده است : ستم بر بندگان چه بد توشه‌يى براى آخرت است و روز مظلوم بر ظالم ، سخت‌تر از روز ظالم بر مظلوم است . براى مردم ستمگر سه نشانه است ، نخست اينكه از كسى كه از او برتر است ( خدا و پيامبر و ائمه ) با ارتكاب معصيت و گناه سرپيچى مىكند . دوم آنكه به زير دستان خود با چيرگى ستم مىكند . سوم آنكه ستمكاران را پشتيبانى مىكند . « 3 » ( 4 ) از امير المؤمنين على ( ع ) پرسيده شد : آيا دادگرى برتر است يا بخشندگى ؟ فرمودند : دادگرى همهء كارها را به جاى خود قرار مىدهد و بخشندگى و سخاوت آنها را از جهت خود بيرون مىبرد . دادگرى ، رهبرى همگانى و بخشندگى ، عرضى خاص است و دادگرى برتر و شريف‌تر است . از بىانصافى بر حذر باش كه منجر

--> ( 1 ) . به نقل از امالى صدوق ، ص 153 ، در بحار الانوار ، ج 75 ، ص 311 ، آمده است . م . ( 2 ) . بخشى از آن در معانى الاخبار ، ص 253 ، و تمام آن به نقل از امالى صدوق ، در بحار الانوار ، ج 14 ، ص 286 ، آمده است . م . ( 3 ) . نهج البلاغه ، ج 2 ، ص 186 ، چاپ عمده . م .